Opcja leasingowa, leasing bezpośredni

Czym jest tzw. opcja leasingowa?

W umowach leasingu bardzo często występuje tzw. opcja leasingowa, która polega na możliwości nabycia przez korzystającego przedmiotu leasingu po ustaniu tego stosunku. Opcję leasingową reguluje przepis art. 709.16 Kodeksu cywilnego. Stanowi on, że jeżeli finansujący zobowiązał się, bez dodatkowego świadczenia, przenieść na korzystającego własność rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu, korzystający może żądać przeniesienia własności rzeczy w terminie miesiąca od upływu tego czasu, chyba że strony uzgodniły inny termin. Zobowiązanie finansującego do przeniesienia własności rzeczy będącej przedmiotem leasingu może być zamieszczone bądź w samej umowie leasingu bądź w aneksie do niej lub w odrębnym porozumieniu. 

W umowie leasingu strony mogą zawrzeć tzw. opcję leasingową dot. wykupu przedmiotu leasingu.Konstrukcja opcji leasingowej opiera się na roszczeniu o przeniesienie prawa własności. Realizacja tego roszczenia wymaga zgłoszenia stosownego żądania. Nie ma w tym przypadku charakterystycznego dla ofertowego trybu automatyzmu. Nie ma także prawa kształtującego, które skutkowałoby przejściem własności w następstwie wykonania opcji leasingowej. Roszczenie o przeniesienie własności realizowane jest w trybie powództwa o ukształtowanie. Roszczenie to opiera się na konstrukcji przewidzianej w art. 64 Kodeksu cywilnego.

Przy ocenie konkretnej klauzuli leasingowej należy w szczególności mieć na względzie czy treść oświadczeń woli, zgodny zamiar i cel umowy pozwalają na umieszczenie konstrukcji umownej w ramach art. 709.16 Kodeksu cywilnego i w sposób spójny z tym unormowaniem dokonywać ich wykładni.

W orzecznictwie akcentuje się, że w praktyce życia gospodarczego wykształciły się różne sposoby formułowania w umowach leasingu klauzuli uprawniającej korzystającego z przedmiotu umowy do jego nabycia po okresie leasingu. Chodzi tu m.in. o konstrukcję przedwstępnej umowy sprzedaży przedmiotu leasingu oraz konstrukcję umowy zobowiązującej pod warunkiem i z zastrzeżeniem terminu do przeniesienia przedmiotu leasingu. Wszystkie te sposoby łączy to, że zawsze wynika z nich uprawnienie korzystającego do nabycia rzeczy po zakończeniu leasingu. Natomiast przy ocenie, czy doszło do jego realizacji należy uwzględniać treść umowy, w ramach której zostało ono sformułowane.

Termin do wykonania opcji nabycia przedmiotu leasingu wynosi miesiąc. Jest to termin zawity. Oznacza to, że po jego upływie wykonanie opcji jest bezskuteczne, a żądanie przeniesienia własności nie może być realizowane przed sądem. Strony mogą jednak określić w umowie inny termin.

W umowie leasingu można zawrzeć postanowienie przewidujące automatyczne przejście własności przedmiotu leasingu na korzystającego w razie spełnienia określonych w umowie przesłanek.

Uprawnienie leasingobiorcy do władania rzeczą po wygaśnięciu umowy leasingu finansowego z opcją zakupu może mieć swe źródło jedynie w postanowieniu zawartym w takiej umowie.

Po zakończeniu leasingu korzystający powinien zwrócić rzecz finansującemu w niepogorszonym stanie biorąc pod uwagę zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego korzystania z niej. Może jednak zdecydować o wykonaniu przysługującego mu prawa opcji. Brak zwrotu rzeczy po zakończeniu leasingu stanowi podstawę odpowiedzialności kontraktowej i upoważnia finansującego do wystąpienia z roszczeniem o wydanie rzeczy oraz o odszkodowanie.

Leasing bezpośredni

Przepisy art. 709.1-709.17 Kodeksu cywilnego regulujące umowę leasingu mają odpowiednie zastosowanie do leasingu bezpośredniego. Jest to bowiem umowa podobna do umowy leasingu. Przez leasing bezpośredni należy rozumieć umowę, przez którą jedna strona zobowiązuje się oddać rzecz stanowiącą jej własność do używania albo do używania i pobierania pożytków drugiej stronie. Z kolei druga strona zobowiązuje się zapłacić właścicielowi rzeczy w umówionych ratach wynagrodzenie pieniężne równe co najmniej wartości rzeczy w chwili zawarcia tej umowy (art. 709.18 Kodeksu cywilnego).

Odpowiednie stosowanie regulacji przewidzianej dla kodeksowej umowy leasingu finansowanego pośrednio do odpowiedzialności za wady w przypadku leasingu operacyjnego bezpośredniego nie może spowodować całkowitego wyłączenia odpowiedzialności leasingodawcy jako właściciela rzeczy z uwagi na sprzeczność z naturą stosunku prawnego.